Μανωλιάσσα - Manoliassa

Το θρυλικό χωριό Μανωλιάσσα, είναι χτισμένο στο οροπέδιο που σχηματίζουν οι  δυτικές πλαγιές του ομώνυμου βουνού. Τα σπίτια των Μανωλιασσιτών είναι απλωμένα σε ένα ήμερο μικρόκαμπο με υψόμετρο περίπου 850 μ.

Ανήκει στο νομό Ιωαννίνων και είναι δημοτικό διαμέρισμα του δήμου Μπιζανίου. Βρίσκεται στα νοτιοδυτικά του δρόμου Ιωαννίνων-Άρτας και απέχει από την πόλη των Ιωαννίνων 16,5 χιλιόμετρα. Το «Κεφαλόβρυσο», το μοναδικό ποτάμι, χωρίζει τη Μανωλιάσσα από την Ολύτσικα (Τόμαρος).

Δεν γνωρίζουμε πότε κατοικήθηκε η Μανωλιάσσα, ωστόσο η ζωή στο χωριό έχει αρχέγονες ρίζες. Οι παλαιότεροι διηγούνται ότι στο υπέρθυρο της πόρτας της εκκλησίας της παλιάς Παναγιάς υπήρχε σκαλισμένη επιγραφή με χρονολογία των Βυζαντινών χρόνων. Ο Ιστορικός Χ. Περραιβός αναφέρει ότι το έτος 1740 η Μανωλιάσσα ανήκε στην συμπολιτεία του Σουλίου.

Το 1912-13 στα βουνά της Μανωλιάσσας δόθηκαν οι αποφασιστικές μάχες για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων. Στα φυσικά οχυρά της, οι Τούρκοι είχαν στηρίξει όλες τους τις ελπίδες για ανακοπή της ελληνικής προέλασης προς τα Ιωάννινα. Τότε 2 κανόνια από την Ολύτσικα αχρήστευσαν τα Τουρκικά οχυρά και έτσι ήρθε η απελευθέρωση στα πολυβασανισμένα Ιωάννινα.

Ανάμεσα στα τόσα ονόματα τόπων που έγιναν σύμβολα αγώνα και πάλης για την ανεξαρτησία και την ελευθερία είναι και η Μανωλιάσσα που το όνομά της είναι γραμμένο στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη στην Πλατεία Συντάγματος στην Αθήνα.

Η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η Μανωλιάσσα είναι η εικόνα ενός σύγχρονου οικισμού. Mε τις αλλεπάλληλες καταστροφές δεν κατάφερε να διατηρήσει ολόκληρη την αρχιτεκτονική της παράδοση. Μέρα με τη μέρα το τοπίο αλλάζει, ο άνθρωπος βάζει το χέρι του. Ένα με το ένα, ότι μαρτυρά το χτες χάνεται, είτε από ανάγκη, είτε από άγνοια.

Το παλαιότερο χτίσμα στο χωριό είναι ο Ιερός Ναός της Αγίας Κυριακής, ο οποίος μαρτυρά την αρχιτεκτονική παράδοση του χωριού.